---

โรคมือเท้าปาก เกิดจากอะไร อาการ วิธีรักษาและป้องกัน

14/08/2569 09:26:38 | Views: 6

โรคมือเท้าปาก (Hand-Foot-Mouth Disease: HFMD)
เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) ซึ่งมีหลายสายพันธุ์ โดยพบได้บ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 5 ปี และมักมีการระบาดเป็นช่วงๆ โดยเฉพาะในฤดูฝนหรือช่วงที่อากาศชื้น

สาเหตุของโรคมือเท้าปาก
เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus ซึ่งสามารถแบ่งกลุ่มสำคัญได้ดังนี้

• กลุ่ม Coxsackie virus A (เช่น A6, A16) และ Coxsackie B
→ เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด
→ อาการมักไม่รุนแรง
→ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีไข้ อาเจียน เจ็บคอ และมีแผลในปาก
→ พบตุ่มน้ำใส/ผื่นแดงที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า แขน ขา หรือรอบก้น
→ มักหายได้เองภายใน 7–10 วัน

• กลุ่ม Enterovirus 71 (EV71)
→ เป็นสายพันธุ์ที่ต้องเฝ้าระวัง
→ มีความเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง
→ อาจทำให้เกิด

• กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

• เยื่อหุ้มสมองอักเสบ

• สมองอักเสบ

• อัมพาตกล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก

• ก้านสมองอักเสบ
  → ในบางกรณีอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

การติดต่อของโรค
โรคนี้ติดต่อได้ง่ายมาก โดยเฉพาะในเด็กเล็ก และแพร่กระจายผ่านทาง

• น้ำลาย น้ำมูก เสมหะ
• ตุ่มน้ำใส หรือแผลของผู้ป่วย
• อุจจาระของผู้ติดเชื้อ
• การสัมผัสสิ่งของปนเปื้อน เช่น

• ของเล่น

• ขวดนม

• ช้อน ส้อม

• ผ้าเช็ดตัว

จุดสำคัญ

• เชื้อสามารถอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นาน

• เป็นไวรัส “ไม่มีเปลือกหุ้ม” (non-enveloped virus) ทำให้ทนต่อแอลกอฮอล์ได้

• แม้อาการจะหายแล้ว ยังสามารถแพร่เชื้อผ่านอุจจาระได้นานถึง 6–8 สัปดาห์

สถานที่เสี่ยงระบาด

• ศูนย์รับเลี้ยงเด็ก

• โรงเรียนอนุบาล

• พื้นที่แออัด

กลุ่มเสี่ยง
• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี (พบบ่อยที่สุด)
• เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี (เสี่ยงอาการรุนแรง)
• เด็กที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือใช้ยากดภูมิ

ผู้ใหญ่สามารถติดเชื้อได้ แต่ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการ
อาการของโรคมือเท้าปาก

ระยะเริ่มต้น

• ไข้ (ต่ำถึงปานกลาง หรือบางรายสูง)

• อ่อนเพลีย

• เบื่ออาหาร

• เจ็บคอ

ระยะมีผื่น/แผล

• แผลในปาก (ลิ้น เหงือก เพดาน กระพุ้งแก้ม)

• ตุ่มน้ำใส/ผื่นแดงที่
  • ฝ่ามือ
  • ฝ่าเท้า
  • แขน ขา
  • รอบก้น

อาการร่วมอื่นๆ

• น้ำลายไหล

• กินอาหารลำบาก

• อาเจียน (บางราย)

อาการที่ควรรีบพบแพทย์

1. ไข้สูงนานเกิน 3 วัน

2. รับประทานอาหารไม่ได้ / เสี่ยงขาดน้ำ / ปัสสาวะน้อยลง / ซึม

3. เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี

4. หัวใจเต้นเร็ว / หายใจหอบ

5. มีอาการชัก เกร็ง แขนขากระตุก ตาลอย

6. มีอาการทางระบบประสาท เช่น เดินเซ มือสั่น

7. เด็กที่มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันต่ำ

การรักษา
ปัจจุบันยัง “ไม่มียาต้านไวรัสเฉพาะ” สำหรับโรคนี้

การรักษาเป็นแบบประคับประคองตามอาการ ได้แก่
• ยาลดไข้ (เช่น พาราเซตามอล)
• ยาแก้ปวด
• ยาแก้อาเจียน
• ให้น้ำเกลือในกรณีขาดน้ำ

การดูแลที่บ้าน

• เช็ดตัวลดไข้

• ดื่มน้ำมากๆ

• รับประทานอาหารอ่อน เช่น โจ๊ก ซุป

• หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว เค็ม

• พักผ่อนให้เพียงพอ

ระยะหาย

• อาการดีขึ้นใน 5–7 วัน

• หายสนิทใน 7–10 วัน

การป้องกัน

• ล้างมือด้วยน้ำและสบู่บ่อยๆ
• ตัดเล็บให้สั้น ลดการสะสมเชื้อ
• ไม่ใช้ของร่วมกัน
• ล้างของเล่นและอุปกรณ์เด็กด้วยน้ำสบู่/น้ำยาล้างจาน และตากแดด
• ทำความสะอาดพื้นและสิ่งของด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
• หลีกเลี่ยงสถานที่แออัด
• แยกเด็กป่วย และหยุดเรียนอย่างน้อย 7–10 วัน

วัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปาก (EV71)

วัคซีน Entrovac (EV71 vaccine)

• เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย
• ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (IM) ขนาด 0.5 ml
• ฉีดทั้งหมด 2 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน
• ใช้ได้ในเด็กอายุ 6 เดือน – 5 ปี 11 เดือน

ประสิทธิภาพ

• ป้องกันการติดเชื้อ EV71 ได้ประมาณ 97.3%

• ป้องกันความรุนแรงได้เกือบ 100%

อาการข้างเคียง

• ไข้ต่ำๆ

• ปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด

• ท้องเสียเล็กน้อย (บางราย)

ข้อควรรู้

• เด็กที่เคยเป็นโรคแล้ว “ยังสามารถฉีดได้” (เว้น 1 เดือนหลังหาย)

• วัคซีน “ป้องกันเฉพาะ EV71”

• ไม่สามารถป้องกันสายพันธุ์อื่น เช่น Coxsackie

สรุป

โรคมือเท้าปากเป็นโรคที่พบได้บ่อยในเด็กเล็ก ติดต่อได้ง่าย แต่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและสามารถหายได้เอง อย่างไรก็ตาม ผู้ปกครองควรเฝ้าระวังอาการผิดปกติ โดยเฉพาะสัญญาณอันตรายจากเชื้อ EV71

การป้องกันที่ดีที่สุด คือ “การรักษาความสะอาด ล้างมือ และแยกผู้ป่วย” รวมถึงการพิจารณาฉีดวัคซีนในเด็กเล็ก เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

---