โรคมือเท้าปาก เกิดจากอะไร อาการ วิธีรักษาและป้องกัน

โรคมือเท้าปาก เกิดจากอะไร อาการ วิธีรักษาและป้องกัน

14/08/2569 09:26:38 | Views: 488

โรคมือเท้าปาก (Hand-Foot-Mouth Disease: HFMD)
เป็นโรคติดต่อที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) ซึ่งมีหลายสายพันธุ์ โดยพบได้บ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะอายุต่ำกว่า 5 ปี และมักมีการระบาดเป็นช่วงๆ โดยเฉพาะในฤดูฝนหรือช่วงที่อากาศชื้น


สาเหตุของโรคมือเท้าปาก
เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่ม Enterovirus ซึ่งสามารถแบ่งกลุ่มสำคัญได้ดังนี้

• กลุ่ม Coxsackie virus A (เช่น A6, A16) และ Coxsackie B
→ เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด
→ อาการมักไม่รุนแรง
→ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีไข้ อาเจียน เจ็บคอ และมีแผลในปาก
→ พบตุ่มน้ำใส/ผื่นแดงที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า แขน ขา หรือรอบก้น
→ มักหายได้เองภายใน 7–10 วัน

• กลุ่ม Enterovirus 71 (EV71)
→ เป็นสายพันธุ์ที่ต้องเฝ้าระวัง
→ มีความเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง
→ อาจทำให้เกิด

  • กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ

  • เยื่อหุ้มสมองอักเสบ

  • สมองอักเสบ

  • อัมพาตกล้ามเนื้ออ่อนปวกเปียก

  • ก้านสมองอักเสบ
    → ในบางกรณีอาจรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้

การติดต่อของโรค
โรคนี้ติดต่อได้ง่ายมาก โดยเฉพาะในเด็กเล็ก และแพร่กระจายผ่านทาง

• น้ำลาย น้ำมูก เสมหะ
• ตุ่มน้ำใส หรือแผลของผู้ป่วย
• อุจจาระของผู้ติดเชื้อ
• การสัมผัสสิ่งของปนเปื้อน เช่น

  • ของเล่น

  • ขวดนม

  • ช้อน ส้อม

  • ผ้าเช็ดตัว

จุดสำคัญ

  • เชื้อสามารถอยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นาน

  • เป็นไวรัส “ไม่มีเปลือกหุ้ม” (non-enveloped virus) ทำให้ทนต่อแอลกอฮอล์ได้

  • แม้อาการจะหายแล้ว ยังสามารถแพร่เชื้อผ่านอุจจาระได้นานถึง 6–8 สัปดาห์

สถานที่เสี่ยงระบาด

  • ศูนย์รับเลี้ยงเด็ก

  • โรงเรียนอนุบาล

  • พื้นที่แออัด

กลุ่มเสี่ยง
• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี (พบบ่อยที่สุด)
• เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี (เสี่ยงอาการรุนแรง)
• เด็กที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือใช้ยากดภูมิ

ผู้ใหญ่สามารถติดเชื้อได้ แต่ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการ
อาการของโรคมือเท้าปาก

ระยะเริ่มต้น

  • ไข้ (ต่ำถึงปานกลาง หรือบางรายสูง)

  • อ่อนเพลีย

  • เบื่ออาหาร

  • เจ็บคอ

ระยะมีผื่น/แผล

  • แผลในปาก (ลิ้น เหงือก เพดาน กระพุ้งแก้ม)

  • ตุ่มน้ำใส/ผื่นแดงที่
    • ฝ่ามือ
    • ฝ่าเท้า
    • แขน ขา
    • รอบก้น

อาการร่วมอื่นๆ

  • น้ำลายไหล

  • กินอาหารลำบาก

  • อาเจียน (บางราย)


อาการที่ควรรีบพบแพทย์

  1. ไข้สูงนานเกิน 3 วัน

  2. รับประทานอาหารไม่ได้ / เสี่ยงขาดน้ำ / ปัสสาวะน้อยลง / ซึม

  3. เด็กอายุน้อยกว่า 1 ปี

  4. หัวใจเต้นเร็ว / หายใจหอบ

  5. มีอาการชัก เกร็ง แขนขากระตุก ตาลอย

  6. มีอาการทางระบบประสาท เช่น เดินเซ มือสั่น

  7. เด็กที่มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันต่ำ


การรักษา
ปัจจุบันยัง “ไม่มียาต้านไวรัสเฉพาะ” สำหรับโรคนี้

การรักษาเป็นแบบประคับประคองตามอาการ ได้แก่
• ยาลดไข้ (เช่น พาราเซตามอล)
• ยาแก้ปวด
• ยาแก้อาเจียน
• ให้น้ำเกลือในกรณีขาดน้ำ

การดูแลที่บ้าน

  • เช็ดตัวลดไข้

  • ดื่มน้ำมากๆ

  • รับประทานอาหารอ่อน เช่น โจ๊ก ซุป

  • หลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยว เค็ม

  • พักผ่อนให้เพียงพอ

ระยะหาย

  • อาการดีขึ้นใน 5–7 วัน

  • หายสนิทใน 7–10 วัน

การป้องกัน

• ล้างมือด้วยน้ำและสบู่บ่อยๆ
• ตัดเล็บให้สั้น ลดการสะสมเชื้อ
• ไม่ใช้ของร่วมกัน
• ล้างของเล่นและอุปกรณ์เด็กด้วยน้ำสบู่/น้ำยาล้างจาน และตากแดด
• ทำความสะอาดพื้นและสิ่งของด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ
• หลีกเลี่ยงสถานที่แออัด
• แยกเด็กป่วย และหยุดเรียนอย่างน้อย 7–10 วัน

วัคซีนป้องกันโรคมือเท้าปาก (EV71)

วัคซีน Entrovac (EV71 vaccine)

• เป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย
• ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (IM) ขนาด 0.5 ml
• ฉีดทั้งหมด 2 เข็ม ห่างกัน 1 เดือน
• ใช้ได้ในเด็กอายุ 6 เดือน – 5 ปี 11 เดือน

ประสิทธิภาพ

  • ป้องกันการติดเชื้อ EV71 ได้ประมาณ 97.3%

  • ป้องกันความรุนแรงได้เกือบ 100%

อาการข้างเคียง

  • ไข้ต่ำๆ

  • ปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด

  • ท้องเสียเล็กน้อย (บางราย)

ข้อควรรู้

  • เด็กที่เคยเป็นโรคแล้ว “ยังสามารถฉีดได้” (เว้น 1 เดือนหลังหาย)

  • วัคซีน “ป้องกันเฉพาะ EV71”

  • ไม่สามารถป้องกันสายพันธุ์อื่น เช่น Coxsackie


สรุป

โรคมือเท้าปากเป็นโรคที่พบได้บ่อยในเด็กเล็ก ติดต่อได้ง่าย แต่ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและสามารถหายได้เอง อย่างไรก็ตาม ผู้ปกครองควรเฝ้าระวังอาการผิดปกติ โดยเฉพาะสัญญาณอันตรายจากเชื้อ EV71

การป้องกันที่ดีที่สุด คือ “การรักษาความสะอาด ล้างมือ และแยกผู้ป่วย” รวมถึงการพิจารณาฉีดวัคซีนในเด็กเล็ก เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนรุนแรง


บทความน่ารู้

โรค “ข้อเข่าเสื่อม”

โรค “ข้อเข่าเสื่อม”

โรค “ข้อเข่าเสื่อม” ที่มาจากพฤติกรรมการการใช้ข้อเข่าที่ไม่เหมาะสม ทั้การนั่งในท่าเดิมๆ ติดต่อกันเป็นเวลานาน การมีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มากๆ เป็นโรคอ้วน หรือเคยได้รับบาดเจ็บที่ข้อเข่าแต่ไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกวิธี สิ่งเหล่านี้ล้วนเพิ่มโอกาสเสี่ยงเป็นข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควรได้ทั้งนั้น